Het was een mooie, warme junidag in 1997. Mijn vriend Stefan pakte mijn hand en samen gingen we wachten op dat wat komen ging. Naast Stefan en mijzelf zaten, in een kaarsrechte lijn, nog vijf jonge studenten die net het eerste jaar van de Toneelacademie in Maastricht hadden afgerond. Het onherroepelijke einde van dit jaar was vandaag en stond beter bekend als bijltjesdag. Op bijltjesdag kregen de leerlingen stuk voor stuk en zonder emotie van de directeur te horen of je door mocht naar het tweede jaar of dat je, zoals het zo mooi klinkt, een bindend studieadvies had gekregen om de opleiding te verlaten. Met het uitspreken van de woorden ‘bindend studieadvies’ werd er met uiterste precisie een droom aan duizend flarden geschoten. De statistieken waren verontrustend. De helft van de studenten uit het eerste jaar, dat bij mij bestond uit drie groepen van elk zeven leerlingen, zou worden weggestuurd. Wij gingen als tweede groep naar boven en ik zal nooit de schreeuw vergeten van een van de studentes uit de groep voor mij nadat ze een bindend studieadvies had gekregen. Weg toekomst. Althans voor even dan toch heel erg.
De directeur schraapte zijn keel en pakte zijn papier, het verdict van deze lome junidag in Maastricht, erbij.
Stefan en ik zaten in het midden van de groep. Toen de directeur met barse stem bij ons aankwam rolden er al wat koppen naast de mensen die zich in de zevende hemel waanden met een ticket voor de rest van de opleiding. Want als je eenmaal het eerste jaar had overleefd mocht je er vanuit gaan dat je de opleiding ook af kon maken.
In mij gloeide hoop. De laatste maanden was ik met sprongen vooruit gegaan en dit was, dat wist ik zeker, niet onopgemerkt gebleven.
‘Stefan’, leek de directeur te brullen terwijl Stefan’s hand zich verstrakte in de mijne, ‘heeft het bindend studieadvies gekregen om de opleiding te verlaten’. Boem. Weg droom. Zijn hand verslapte en een waterig spoortje gleed weg tussen onze vingers.
‘Matthijs’, de directeur zette het vizier op scherp en plaatste zijn wijsvinger strak achter de trekker, ‘heeft het bindend studieadvies gekregen de opleiding te verlaten.’ Hij had geschoten. Met scherp. Alle hoop die ik in me had lag als een verpulverd kristallen wijnglas achter me. Ik liet de hand van Stefan los. Het was voorbij. Maastricht was voorbij. Een carrière als acteur met de Toneelacademie als ideale springplank behoorde definitief tot het verleden.
Later hoorde ik dat mijn progressie wel degelijk was opgemerkt maar dat een van de speldocenten, een lange grijze man met witte snor die het talent bezat om nooit te lachen, mijn doorgang naar het tweede jaar had gedwarsboomd. Hij zag mij niet zitten. Net zoals de wereld hem niet zag staan als hij samen met zijn beroemde vrouw op feestjes aantrad als ‘de man van’. Arme man.
We werden opgevangen door onze mentor. Een klein gedrongen mannetje die, als hij niet met zichzelf bezig was toch nog met zichzelf bezig was. Hij had ons ook les gegeven en het eens bestaan om onze groep een uur lang doodstil op een stoel te laten zitten en, zonder te knipperen, in een spiegel te laten kijken. Los van het feit dat het een achterlijk en buitengewoon gemene opdracht was heb ik tot op de dag van vandaag niet kunnen achterhalen welk hoger doel dit allemaal diende. Misschien was het enkel en alleen wel omdat hij dan even een uurtje voor zichzelf had en zich kon volgieten met koffie en volstoppen met broodjes van Moon, de kantinejuffrouw.
Deze man had het begrip ‘ijdelheid’ weer helemaal opnieuw uitgevonden en genoot daar zichtbaar van. Onze hedendaagse Narcissus zou ons wel even op gaan vangen. Helaas wordt daar voor iets meer gevraagd dan het empathisch vermogen van een blinde muur. Ik had niets aan deze man. Sterker nog, hij voedde de woede die in mij raasde ten opzichte van de kille directeur en zijn bindende studieadvies.
Veel meer had ik aan de avond die zou volgen waar ik met goede vrienden, op een na ook allemaal afgewezen, met veel drank de nacht heb stukgeslagen op de hoofden van de elitaire besluitvormers, de dromenvernietigers, van de Toneelacademie in Maastricht.
Nu, bijna vijftien jaar later, schijnt men in Maastricht de procedure te hebben veranderd waardoor bijltjesdag definitief tot het verleden behoort. Het is ze geraden ook.
